De gemeente als bankier van Zorgcowboys: Waar blijft die Bibob-check?

Het is de omgekeerde wereld. Terwijl kwetsbare mensen moeten vechten voor elke minuut zorg waar ze recht op hebben, verdwijnen er miljarden aan zorggeld in de zakken van criminelen en malafide gelukzoekers.

Een belangrijke oplossing ligt al jaren op de plank: de Wet Bibob. Maar gemeenten laten de achterdeur wagenwijd openstaan. De reden? “Het onderzoek is te kostbaar.”

Wij zeggen: die rekensom is een klap in het gezicht van elk Slachtoffer

Het is een publiek geheim dat de zorgmarkt een speeltuin is geworden voor types die integriteit niet eens kunnen spellen. Met een simpele inschrijving bij de KvK en een glanzende folder trekken ze tonnen aan zorggeld binnen.

En de gemeente? Die kijkt toe. Terwijl we weten dat er jaarlijks voor miljarden wordt gefraudeerd, wordt de Wet Bibob – hét instrument om criminelen uit de zorg te filteren – door gemeenten nauwelijks aangeraakt.

Hoewel de Wet Bibob al sinds oktober 2022 breder inzetbaar is voor de zorgsector, maken gemeenten er in de praktijk nog weinig gebruik van. Er is helaas geen centraal register dat het exacte aantal Bibob-toetsen bij zorgaanbieders per gemeente bijhoudt. 

De huidige situatie rondom het gebruik van de Bibob-check in de zorg

• Lage gebruiksfrequentie: Ondanks signalen van toenemende zorgfraude en infiltratie door criminelen, wordt het instrument door gemeenten nog zelden ingezet om zorgaanbieders te screenen.
• Toename in beleid: Hoewel het feitelijke gebruik achterblijft, stellen steeds meer gemeenten wel officieel beleid op om de Bibob-toets toe te kunnen passen bij contracten met zorgaanbieders (Wmo en Jeugdwet).
• Brede dekking: In algemene zin beschikt inmiddels 98% van de gemeenten over Bibob-beleid, maar dit is vaak nog gericht op traditionele sectoren zoals horeca of vastgoed in plaats van de zorg.
• Belemmeringen: Gemeentebestuurders en ambtenaren geven aan dat zij zich vaak onvoldoende toegerust voelen om deze onderzoeken in de zorg uit te voeren, mede door de juridische complexiteit van de sector.

De “dure” bureaucreatie-smoes: Een integraal kostenoverzicht

Gemeenten klagen dat een Bibob-onderzoek een te grote aanslag is op hun eigen budget. Sinds de Hoge Raad oordeelde dat gemeenten geen leges mogen heffen voor een Bibob-onderzoek, komen alle kosten volledig voor rekening van de gemeente zelf. Maar wat kost dat nou echt?

• Het tarief van Justis: Een regulier advies bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB) kost de gemeente slechts € 700.
• Eigen personeelsinzet: Voordat een gemeente naar het LBB stapt, moeten ze zelf onderzoek doen. Dit kost tijd van een Bibob-coördinator (vaak schaal 10a, tot € 6.000 bruto). Het verzamelen en analyseren van jaarrekeningen en bv-structuren kost tientallen uren per dossier.
• Juridische rugdekking & procedures: Bij complexe zorgbedrijven huren gemeenten vaak advocaten in om weigeringen juridisch dicht te timmeren. Een bezwaarprocedure kan maanden tot jaren duren.
• Samenwerking: Tijd gaat ook zitten in de afstemming met partners zoals de Politie, het OM of het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ).

Samenvattend betaalt een gemeente voor een diepgaand onderzoek meerdere duizenden euro’s. Ze staren zich blind op dit bedrag, maar vergeten te kijken naar de miljardenroof die ze daarmee faciliteren.

De cijfers liegen niet: Integriteit is de beste investering

Laten we kijken naar de gemeenten die wél hun rug recht houden. In regio’s waar ze durven door te pakken, zoals in Twente, zijn de resultaten verbluffend. Door slechts 28 malafide aanbieders de wacht aan te zeggen, werd er naar schatting 35 miljoen euro aan publiek geld gered.

Ook een gemeente als Wijk bij Duurstede laat zien dat je niet ’te klein’ bent om op te treden; je moet alleen de politieke wil hebben.

Een integere toetsing is geen kostenpost; het is de meest renderende investering die een gemeente kan doen. Bovendien zijn de kosten drastisch te verlagen:

• Regionale Samenwerking (RIEC’s): Gemeenten kunnen gratis ondersteuning krijgen bij het analyseren van complexe financiële netwerken. Door regiobreed dezelfde eisen te stellen, voorkom je dat zorgcowboys simpelweg uitwijken naar de buurgemeente.
• Slimme Software: Commerciële applicaties automatiseren de dataverzameling uit registers zoals het Kadaster en de KvK. Dit bespaart uren aan handwerk en maakt zelfs doorlopende monitoring mogelijk.

Stop de vrijblijvendheid: 10 miljard is de grens

Het is onbegrijpelijk dat overheden nog steeds de bankier zijn van zorgcowboys. Jaarlijks lekt er naar schatting 10 miljard euro weg door zorgfraude.

Dat is geld dat bedoeld is voor hulp en veiligheid van slachtoffers. Wij accepteren het excuus van “hoge kosten” niet meer.

Slachtoffers Eerst! stelt vast dat de Nederlandse overheid faalt in haar kerntaak: het beschermen van publiek geld en de zorg voor kwetsbare burgers.

Terwijl jaarlijks naar schatting 10 miljard euro aan zorggeld weglekt naar fraudeurs, verschuilen gemeenten zich achter administratieve drempels en een paar duizend euro aan onderzoekskosten.

Elke euro die in de zakken van een fraudeur verdwijnt, is een euro die wordt gestolen van een slachtoffer. Het is een gotspe dat de Wet Bibob in de zorgsector nog steeds als een ‘vrijblijvende optie’ wordt behandeld.

Wij eisen met klem:

1. Verplichte Bibob-toetsing: Maak integriteitsonderzoek een standaard, dwingend onderdeel van elke zorgcontractering.
2. Landelijk actieplan tegen de 10 miljard: Pak de fraude aan die onze verzorgingsstaat ondermijnt.
3. Resultaat boven bureaucreatie: Een investering van enkele duizenden euro’s die miljoenen aan fraude voorkomt, is de enige moreel juiste keuze.

Het roer moet nú om. Wie de zorg niet beschermt tegen criminelen, laat de Slachtoffers in de kou staan.