Poortwachters

Het is een schokkend cijfer dat regelmatig de kop opsteekt in het nieuws: jaarlijks wordt er in Nederland voor naar schatting 10 miljard euro aan zorgfraude gepleegd.

Maar wie wordt er nu precies opgelicht?

Hoewel de fraudeur vaak een ingewikkeld web van bv’s en valse declaraties gebruikt, is de route van het geld verrassend helder.

Op deze pagina leggen we uit welke instanties de facturen van deze “zorgcowboys” betalen en waarom dit uiteindelijk ons allemaal raakt.

Wie betaalt de oplichters?

Fraudeurs richten hun pijlen op de loketten waar het grote zorggeld wordt verdeeld.

Dit zijn de belangrijkste instanties die (vaak onbewust) de facturen van fraudeurs voldoen:

1. Zorgverzekeraars (Zvw)

Zij zijn het grootste doelwit voor declaratiefraude. Fraudeurs sturen rekeningen naar verzekeraars voor behandelingen die nooit hebben plaatsgevonden, of ze maken een consult op papier veel duurder dan het in werkelijkheid was.

2. Gemeenten (Wmo en Jeugdwet)

Sinds de zorgtaken naar gemeenten zijn verschoven, zijn zij een geliefd doelwit.

Fraudeurs misbruiken pgb-budgetten of leveren als zorgbedrijf ondermaatse “zorg in natura”.

Uit onderzoek blijkt dat veel gemeenten zorgondernemers nog nauwelijks toetsen op hun achtergrond, wat de deur openzet voor criminaliteit.

3. De Sociale Verzekeringsbank (SVB)

De SVB is de ‘kassier’ van het persoonsgebonden budget (pgb). Zij voeren de feitelijke betalingen uit aan zorgverleners.

Hoewel de SVB de opdrachten krijgt van de budgethouder, verdwijnt hier regelmatig geld naar malafide zorgbureaus die cliënten onder druk zetten of zelfs helemaal geen zorg leveren.

4. Zorgkantoren (Wlz)

Voor de zwaarste zorg (zoals in verpleeghuizen) zijn de regionale zorgkantoren verantwoordelijk. Zij beheren de budgetten van de Wet langdurige zorg.

Fraudeurs sluizen hier geld weg door cliënten met een zware zorgindicatie binnen te halen en hen vervolgens te verwaarlozen terwijl de volledige vergoeding wordt geïncasseerd.

5. Het CAK en Zorginstituut Nederland

Zelfs de centrale uitvoeringsorganisaties blijven niet gespaard. Recent (2026) kwam het CAK nog in het nieuws omdat eigen medewerkers betrokken waren bij het wegsluizen van miljoenen.

Het Zorginstituut Nederland, dat de miljardenfondsen voor onze zorg beheert, moet constant op hun hoede zijn voor systeemfraude.

De echte verliezer: Jij (en de patiënt)

Wie is de dupe?

Hoewel bovenstaande instanties de overboekingen doen, zijn zij niet degenen die het verlies dragen.

• De premiebetaler: Verzekeraars berekenen de kosten van fraude simpelweg door in de maandelijkse zorgpremie. Jouw premie is dus direct hoger door deze diefstal.
• De belastingbetaler: Gemeentelijke zorg wordt betaald uit belastinggeld. Elke euro die naar een fraudeur gaat, kan niet worden uitgegeven aan schone straten of goed onderwijs.
• De kwetsbare cliënt: Dit is de pijnlijkste kant. Ouderen en jongeren die recht hebben op hulp, krijgen door fraudeurs vaak slechte zorg of worden zelfs als “melkkoe” misbruikt.

Nederlandse Zorgverzekeraars

Hier is een overzicht van de zorgverzekeraars in Nederland voor 2025/2026.

Hoewel de mensen bij deze organisaties ongetwijfeld enorm hun best doen om zorgfraude te bestrijden en daarvoor veel kosten maken, slagen ze er (totaal) niet in om zorgfraude te stoppen.

De “Grote Vier” (Marktleiders)

Deze concerns hebben samen ongeveer 85% van de markt in handen:

1. Achmea (Zilveren Kruis)
   • Merken: Zilveren Kruis, Interpolis, FBTO, De Friesland, ZieZo.
2. VGZ
   • Merken: VGZ, IZA, IZZ (door VGZ), UMC, UnitedConsumers (VGZ), Zorgzaam.
3. CZ
   • Merken: CZ, CZdirect, Just, OHRA.
4. Menzis
   • Merken: Menzis, Anderzorg, VinkVink, HEMA (door Menzis).

De overige concerns en onafhankelijke verzekeraars

Naast de grote vier zijn er kleinere spelers die vaak gericht zijn op specifieke doelgroepen:

• ASR
  • Merken: a.s.r., Ditzo (nu a.s.r.).
• ONVZ
  • Merken: ONVZ, VvAA, Jaaah.
• Zorg en Zekerheid
  • Merken: Zorg en Zekerheid, AZVZ.
• DWS (onafhankelijk)
  • Merken: DSW, inTwente, Stad Holland.
• Eucare
  • Merken: Aevitae (verzorgd door Eucare), Care & Able.
• Salland (onderdeel van Eno)
  • Merken: Salland, ZorgDirect (nu Salland).

Gemeenten

Gemeenten hebben een cruciale rol in het voorkomen en bestrijden van zorgfraude binnen de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Zij zijn niet alleen verantwoordelijk voor de uitvoering en organisatie van deze zorg, maar ook voor het toezicht op de rechtmatige besteding van het zorggeld.

De taken van de gemeente bij de aanpak van zorgfraude zijn onderverdeeld in drie hoofdpijlers:

1. Preventie: Selectie aan de poort

Om te voorkomen dat malafide zorgaanbieders toegang krijgen tot publiek geld, zetten gemeenten in op preventieve maatregelen tijdens het inkoopproces:

• Strenge inkoopvoorwaarden: Het weren van niet-integere aanbieders door middel van screeninginstrumenten tijdens de inkoopprocedure.
• Bewustwording: Investeren in kennis bij medewerkers om signalen van fraude vroegtijdig te herkennen.
• Controle bij aanvraag: Kritisch kijken naar de noodzaak van zorg en de integriteit van de aanvrager of aanbieder voordat een contract wordt gesloten.

2. Toezicht: Periodieke controles

Gemeenten zijn wettelijk verplicht om regels op te stellen voor de bestrijding van onterecht ontvangen zorgvoorzieningen of persoonsgebonden budgetten (pgb). [1]

• Toezichthouders Wmo/Jeugd: Aanstellen van specifieke toezichthouders die controleren of de zorg daadwerkelijk is geleverd en van goede kwaliteit is.
• Periodiek heronderzoek: Het uitvoeren van controles op lopende maatwerkvoorzieningen en pgb’s om te bepalen of de inzet nog rechtmatig is. [1, 2]

3. Handhaving en samenwerking

Wanneer er vermoedens van fraude zijn, onderneemt de gemeente actie om misbruik te stoppen en gelden terug te vorderen. [1, 2]

• Samenwerking: Gemeenten werken vaak regionaal samen of met landelijke instanties zoals het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) om informatie over malafide partijen te delen.
• Sancties: Het beëindigen van contracten, het terugvorderen van onterecht betaalde bedragen en, indien nodig, het doen van aangifte. [1, 2, 3]

Er zijn 342 Nederlandse Gemeenten

Taskforce Integriteit Zorgsector

De Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) heeft geen eigen, zelfstandige website. Omdat de TIZ een samenwerkingsverband is tussen verschillende overheidsinstanties en toezichthouders, wordt informatie over hun werkzaamheden gedeeld op de websites van de aangesloten partners.

De belangrijkste plekken waar u informatie en publicaties van de TIZ kunt vinden zijn:

• Nederlandse Zorgautoriteit (NZa): Op de website van de NZa vindt u uitgebreide achtergrondinformatie over de doelen en de aanpak van de taskforce.
• Rijksoverheid: Hier worden officiële documenten gepubliceerd, zoals de Jaarbrief aanpak zorgfraude, waarin de TIZ rapporteert over de behaalde resultaten en toekomstige prioriteiten.
• Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ): De IGJ biedt context over hoe de taskforce bijdraagt aan het voorkomen en bestraffen van misbruik van zorggelden. [1, 2, 3, 4, 5]

Waar kunt u terecht voor meldingen?

Hoewel de TIZ de strategie bepaalt, functioneert de taskforce zelf niet als meldpunt voor burgers. Vermoedens van zorgfraude kunt u melden bij de individuele partners: [1, 2]

• Zorgverzekeringswet (Zvw) of Wet langdurige zorg (Wlz): Via het Meldpunt van de NZa.
• Sociaal Domein (Wmo/Jeugdwet): Direct bij de betreffende gemeente.
• Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ): De website van het IKZ biedt ondersteuning bij het vinden van de juiste instantie voor een melding. [1, 2, 3]