Fraude komt nooit zomaar uit de lucht vallen. Of het nu gaat om een valse zakenpartner of een slimme oplichter: er zit vaak een plan achter. Vroeger dachten we dat daar drie dingen voor nodig waren. Maar tegenwoordig gebruiken experts een model met vijf stappen: de Fraudepentagon. In deze blog leggen we simpel uit hoe dit werkt.
Als je slachtoffer bent van fraude, vraag je je vaak af: “Hoe kon dit gebeuren?” Het Fraudepentagon-model helpt om de dader beter te begrijpen. Het laat zien dat er vijf bouwstenen nodig zijn voordat iemand de grens overgaat.
De 5 drijfveren van oplichters
- Druk
Dit is de reden waarom iemand begint. De dader heeft een probleem dat hij aan niemand vertelt. Denk aan grote schulden, een verslaving of de angst om zijn baan te verliezen. Hij voelt dat hij snel geld nodig heeft. - Gelegenheid
Zonder een open deur komt een dief niet binnen. Gelegenheid ontstaat als er te weinig controle is. De dader ziet een kans waarbij hij denkt: “Niemand let op, ik word toch niet gepakt.” - Een smoesje verzinnen
De meeste fraudeurs vinden van zichzelf dat ze goede mensen zijn. Daarom verzinnen ze een smoesje voor hun eigen geweten. Bijvoorbeeld: “Ik leen het geld alleen maar even,” of “De baas betaalt me toch te weinig.” - Handigheid
Om echt te kunnen frauderen, moet je handig zijn. De dader heeft vaak veel kennis van computers of cijfers. Hij weet precies hoe hij mensen moet foppen of hoe hij systemen kan omzeilen. Hij heeft de juiste vaardigheden om de fraude te laten lukken. - Arrogantie
Dit gaat over het ego van de dader. Sommige fraudeurs voelen zich heel erg belangrijk. Ze denken dat ze slimmer zijn dan de rest en dat de regels niet voor hen gelden. Ze zijn niet bang om gepakt te worden, omdat ze denken dat ze onoverwinnelijk zijn.
Wat betekent dit voor jou?
Dit model laat zien dat fraude vaak een optelsom is. Het ligt niet aan jouw naïviteit. Het ligt aan een dader die handig was, een smoesje had en dacht dat hij boven de wet stond.
Hoe maak je de kans op oplichting kleiner?
Je kunt zelf veel doen om te voorkomen dat een oplichter zijn kans grijpt. Hier zijn 6 simpele tips:
- Check altijd de afzender: Krijg je een mail of appje over geld? Controleer het e-mailadres of het telefoonnummer goed. Vertrouw je het niet? Bel die persoon dan op via een nummer dat je al kent.
- Deel nooit je wachtwoorden: Je bank of de overheid vraagt nooit om je pincode of wachtwoord. Geef die aan niemand, ook niet aan bekenden.
- Laat een ander meekijken: Moet je een groot bedrag overmaken? Vraag een goede vriend of familielid om even mee te kijken. Twee paar ogen zien meer dan één.
- Let op bij ‘mooie praatjes’: Klinkt iets te mooi om waar te zijn? Dan is dat meestal ook zo. Wees extra voorzichtig als iemand je onder druk zet om snel te beslissen.
- Controleer je rekeningen: Kijk regelmatig naar je bankafschrijvingen. Zie je een bedrag dat je niet herkent? Neem dan direct contact op met je bank.
- Beperk je daglimiet bij je bank. Verklein de mogelijke schade.
Ben je al slachtoffer? Dit kun je nu doen
Ben je toch opgelicht of twijfel je? Wacht niet te lang. Hoe sneller je actie onderneemt, hoe groter de kans dat je schade kunt beperken en bewijs veiligstelt.
- Bel direct je bank (en blokkeer waar nodig): Vraag of een overboeking nog te stoppen is, laat je pas/online bankieren blokkeren als dat nodig is en verlaag (tijdelijk) je daglimiet.
- Bewaar alles als bewijs: Maak screenshots van chats, e-mails, advertenties en betaalbewijzen. Noteer data/tijden en namen/nummers. Gooi niks weg; soms kan een zaak later alsnog opgepakt worden.
- Doe altijd aangifte (en vraag om een kopie): De politie is verplicht je aangifte op te nemen. Neem iemand mee ter steun en vraag om je aangifte ook op papier te krijgen, met een kopie voor jezelf.
- Meld de fraude ook bij een meldpunt: Doe een melding bij de Fraudehelpdesk. Dit helpt om patronen te herkennen en anderen te waarschuwen.
- Bij identiteitsfraude: meld het en trek aan de bel bij schuldeisers: Denk je dat iemand jouw gegevens gebruikt? Meld het bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI) en informeer je bank/creditcard. Krijg je brieven van incasso of deurwaarders over schulden die niet van jou zijn? Betaal niet zomaar, maar reageer direct en stuur je aangifte/meldbevestiging mee.
- Vraag hulp en praat erover: Schaamte is normaal, maar jij bent niet de enige. Praat met iemand die je vertrouwt en overweeg hulp van Slachtofferhulp Nederland of lotgenotencontact.
Herken je jouw oplichter hierin?
Laat het ons weten in je reactie. Misschien help je daarmee ook iemand anders die twijfelt of hij is opgelicht.
Geef een reactie