De meeste zorgverleners werken hard en bedoelen het goed. Maar in de zorg gaat veel geld om. Dat trekt ook organisaties aan die misbruik maken van het systeem. Zij willen zelf rijk worden over de rug van kwetsbare mensen.
Uit rapporten blijkt dat zorgfraude een groot probleem is.
Zorgfraude komt overal in de zorg voor. Ook heeft het steeds vaker te maken met zware criminaliteit.
De gevolgen zijn ernstig. Als patiënt of cliënt ben jij de dupe. Je krijgt minder zorg, de verkeerde zorg of zelfs helemaal geen zorg. Terwijl je hier wel recht op hebt.
Ook zorgt fraude voor verwaarlozing en onveilige situaties voor zorgmedewerkers. Daarnaast kost fraude veel geld en verdwijnt het vertrouwen in de zorg.
Iedereen vraagt daarom om strenge maatregelen.
Stoppen van zorgfraude
De minister nodigt iedereen uit om zijn/haar mening over het wetsvoorstel te geven en heeft de internetconsultatie opengesteld.
Wat is een internetconsultatie?
Een internetconsultatie is een manier van de overheid om te vragen wat burgers, bedrijven en organisaties van een nieuwe wet vinden.
Voordat een wet officieel naar de Tweede Kamer gaat, zet de regering de eerste tekst online op een speciale website. Iedereen in Nederland mag deze tekst dan lezen en er een mening over geven.
De overheid is wettelijk verplicht om alle reacties serieus te bekijken. Het ministerie moet na afloop een openbaar consultatieverslag maken en online zetten.
In dit verslag moet de overheid verplicht uitleggen welke reacties er zijn binnengekomen en wat zij daarmee heeft gedaan. Ze moeten hierin ook duidelijk opschrijven welke belangrijke veranderingen er door de reacties in de wet zijn gemaakt.
Hoe jij en ik kunnen reageren
Meedoen aan een internetconsultatie is heel simpel en kan in vier stappen:
- Ga naar de website: Bezoek de website www.internetconsultatie.nl.
- Zoek de wet: Zoek in de lijst naar een onderwerp dat je belangrijk vindt, zoals een nieuwe zorgwet.
- Geef je mening: Klik op de knop ‘Reageren’ en typ je feedback, tips of zorgen in het tekstvak.
- Kies voor privacy: Je kunt kiezen of je naam en reactie voor iedereen te zien zijn, of dat je dit anoniem (geheim) instuurt.
Wat staat er in de nieuwe wet?
De regering neemt in deze wetswijziging verschillende maatregelen om zorgfraude te stoppen:
- Nieuwe zorgorganisaties worden strenger gecontroleerd voordat ze mogen starten.
- Ook komt er beter toezicht.
- De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) krijgt met deze nieuwe wet meer mogelijkheden om daders te straffen.
- De NZa kan bijvoorbeeld ingrijpen als een zorgverlener geld vraagt voor zorg die nooit is gegeven (‘spookzorg’).
Extra plichten voor zorgaanbieders
De nieuwe wet brengt ook extra plichten voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars.
Zorgbedrijven die fraude plegen, kunnen niet langer zomaar stoppen om onder hun verplichtingen uit te komen. Zij moeten nog steeds uitleg geven over hun jaarcijfers.
Ook wordt het duidelijker wanneer een organisatie precies onder de zorgwetten valt. Zo kan niemand de regels ontwijken.
Dit betekent dat frauderende zorgondernemers niet langer straffeloos hun bedrijf kunnen sluiten om zo te ontsnappen aan controles, boetes of de plicht om verantwoording af te leggen.
Hoe het nu nog gaat (de truc)
Als een zorgbedrijf wordt verdacht van fraude, kan de eigenaar besluiten om de onderneming snel op te heffen (te stoppen).
Omdat het bedrijf officieel niet meer bestaat, vervallen veel administratieve plichten.
Het is voor toezichthouders erg moeilijk om achteraf nog cijfers op te vragen of de eigenaar persoonlijk aan te pakken.
Vaak begint zo’n fraudeur daarna gewoon weer een nieuw zorgbedrijf onder een andere naam.
Wat er verandert met de nieuwe wet (de Stopregeling)
Met deze nieuwe maatregel wordt dat achterdeurtje gesloten:
- Plicht blijft bestaan: Ook als een zorgbedrijf stopt, blijft de eigenaar wettelijk verplicht om de jaarcijfers en administratie (de jaarverantwoording) in te leveren.
- Geen vluchtroute: De overheid en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) kunnen de ondernemer nog steeds controleren en straffen, zelfs als het bedrijf al is opgedoekt.
- Fraudeurs aanpakken: Het voorkomt dat fraudeurs hun sporen wissen door simpelweg de stekker uit hun bedrijf te trekken.
Extra plichten voor zorgverzekeraars
Verder regelt deze wetswijziging dat zorgverzekeraars een duidelijk overzicht moeten sturen naar hun klanten. Hierin staan de rekeningen en het eigen risico. Als verzekerde kun je dan makkelijker controleren of de zorg wel echt is gegeven.
Klopt er iets niet? Dan kun je dit melden bij je verzekeraar. Dit helpt om fouten en fraude snel te ontdekken. Zo betaal je niet te veel eigen risico en pakken we fraudeurs aan.
Onze zorgpremies worden bij de voordeur gestolen
Zorgverzekeraars doen dit voor een heel groot deel nu al. Het sturen van overzichten is voor hen geen nieuwe onmogelijke taak maar een logische uitbreiding van hun huidige digitale systemen.
De systemen bestaan al
Bijna alle zorgverzekeraars hebben al een digitale omgeving (zoals een app of een ‘Mijn’-website).
- Hierin kun je nu vaak al je gemaakte zorgkosten en de stand van je eigen risico bekijken.
- De nieuwe wet verplicht hen alleen om dit overzicht nóg duidelijker, vollediger en proactiever naar alle klanten te sturen.
- Mensen die geen app gebruiken, krijgen het overzicht via de post.
Het scheelt de verzekeraar geld
Zorgverzekeraars willen dit zelf ook graag. Zorgfraude kost de verzekeraars (en dus de premiebetaler) miljoenen euro’s per jaar.
- Verzekeraars hebben grote afdelingen die fraude onderzoeken, maar zij kunnen niet achter elke voordeur kijken.
- De hulp van miljoenen alerte burgers is voor hen de goedkoopste en meest efficiënte manier om ‘spookzorg’ te ontdekken.
Ze krijgen de tijd voor de overgang
De overheid verplicht verzekeraars niet om dit van de ene op de andere dag perfect te regelen.
Grote veranderingen in de zorgwetgeving krijgen van de politiek vaak ruime overgangstijd (soms wel een jaar of langer) zodat IT-afdelingen de computersystemen en administratie hierop kunnen inrichten.
Hoeveel tijd ze krijgen is nu niet duidelijk.
Waar liggen de uitdagingen?
Hoewel ze het technisch aankunnen, verwachten zorgverzekeraars wel twee grote uitdagingen:
- Meer drukte bij de klantenservice: Als miljoenen mensen hun zorgnota’s gaan controleren, zullen er veel vragen binnenkomen.
- Privacy: De overzichten moeten zo duidelijk mogelijk zijn, maar medische gegevens zijn streng beveiligd. De verzekeraar moet dus een balans vinden tussen ‘duidelijk opschrijven welke zorg je kreeg’ en de privacywetgeving.
Betere uitvoering van taken door de NZa
De minister wil dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) haar werk beter kan doen. Daarom krijgt de NZa extra bevoegdheden.
Ook past de regering haar taken aan de huidige tijd aan.
Nieuwe afspraken over de taken van de NZa
De NZa beslist over speciale financiële bijdragen in de zorg. Dit heeft invloed op het geld in de grote zorgfondsen.
Daarom moet de NZa hierover voortaan uitleg geven aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Een onafhankelijke accountant controleert dit verslag.
Hoe zit dat precies?
In de wet (de Wet marktordening gezondheidszorg, oftewel de Wmg) was er per ongeluk een juridisch gat ontstaan:
- De praktijk: De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) verdeelt al jaren de zogeheten ‘beschikbaarheidbijdragen’. Dit zijn miljarden euro’s aan subsidies voor bijvoorbeeld de spoedeisende hulp, traumahelikopters of de opleiding van medisch personeel. De NZa stuurt hierover netjes rapporten en cijfers naar de minister, en een accountant controleert die.
- Het probleem: In de officiële tekst van de wet stond deze specifieke verantwoording over de subsidies niet (meer) juist opgeschreven. De NZa legde dus wel verantwoording af, maar deed dat zonder dat daar de juiste, formele wettelijke basis voor was.
Wat doet deze nieuwe wet?
Dit wetsvoorstel is bedoeld om de wetgeving te actualiseren en te ‘codificeren’. Codificeren is een sjiek woord voor: iets wat we in de praktijk allang zo doen, nu ook officieel en correct in de wet opschrijven.
Er verandert voor de NZa of de minister qua werkzaamheden dus niks. De wet wordt simpelweg gerepareerd en gelijkgetrokken met de werkelijkheid.
Zo heeft de minister ook in de toekomst de officiële, wettelijke macht om die accountantscontrole te blijven eisen.
Daarnaast maakt de nieuwe wet de taken van de NZa duidelijker. Het gaat om taken zoals advies geven, rapporten maken en problemen signaleren.
De wet beschrijft nu precies wat de NZa doet en wat de minister doet.
Dit verandert niks aan hoe het nu al gaat, maar het staat nu wel officieel en duidelijk op papier. Dat kan belangrijk zijn in rechtszaken.
Extra bevoegdheden voor de NZa
De NZa krijgt meer mogelijkheden om haar werk te doen:
Controle op combi-instellingen: Sommige zorgorganisaties bieden verschillende soorten hulp aan. Bijvoorbeeld medische zorg, jeugdhulp én maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Dit noemt de regering combi-instellingen.
Vanaf nu moeten deze instellingen ook voor hun Wmo-taken duidelijk zijn over hun geld en jaarcijfers. De NZa mag dit controleren en straffen uitdelen als een instelling zich niet aan de regels houdt.
- Informatie opvragen: De NZa mag voortaan ook gegevens opvragen over de jeugdhulp en Wmo van deze combi-instellingen. Dit mag de NZa doen om de zorgmarkt en de tarieven goed in de gaten te houden.
- Ruimtes verzegelen: Inspecteurs van de NZa krijgen de macht om kamers, kasten of spullen officieel te sluiten met een zegel. Dit doen ze bijvoorbeeld als ze bewijs willen beschermen. Als je zo’n zegel verbreekt of beschadigt, kan de NZa een hoge boete opleggen.
- Aanpakken van ‘spookzorg’: De NZa mag optreden tegen zorg die wel is opgeschreven en betaald, maar nooit is gegeven. Dit helpt om zorgfraude te stoppen.
De NZa mag de volgende straffen en maatregelen inzetten
1. Financiële straffen en dwangmiddelen
- Bestuurlijke boete: Dit is een directe geldstraf die flink in de papieren kan lopen (tot tienduizenden of zelfs honderdduizenden euro’s). De NZa deelt deze uit als een instelling de regels doelbewust heeft overtreden, zoals het niet inleveren van de jaarcijfers. Soms krijgt de bestuurder van zo’n zorgbedrijf ook persoonlijk een boete.
- Last onder dwangsom: Dit is een ‘reparatie-straf’. De NZa zegt dan: “Als je jouw administratie of Wmo-cijfers niet binnen 4 weken op orde hebt, moet je vanaf dat moment € 1.000,- boete betalen voor elke week dat je te laat bent“. Dit loopt door totdat het bedrijf wel aan de regels voldoet.
2. Direct ingrijpen in het bedrijf
- Een officiële aanwijzing geven: De NZa verplicht de directie dan om de bedrijfsvoering direct te veranderen of bepaalde fouten te herstellen.
- Ruimtes en voorwerpen verzegelen: In de nieuwe wet mogen inspecteurs ruimtes of kasten fysiek afsluiten met een officiële sticker (zegel). Dit doen ze om administratie of computers veilig te stellen voor onderzoek. Verbreekt de instelling dat zegel? Dan volgt er direct een extra boete.
- Vergunning laten afpakken: Bij hele zware fraude of chaos in de administratie kan de NZa aan het ministerie (het CIBG) vragen om de officiële zorgvergunning van het bedrijf in te trekken. Zonder die vergunning moet het bedrijf meteen sluiten.
3. Doorschakelen naar de politie
- Strafrechtelijke vervolging: Het niet openbaar maken van je jaarverantwoording of het plegen van fraude is een economisch delict. Als een combi-instelling blijft weigeren of de boel oplicht, draagt de NZa de zaak over aan de recherche zorgfraude (de Arbeidsinspectie) en de officier van justitie. De eigenaar riskeert dan een strafblad of een celstraf. [1, 3]
Kan de NZa die uitbreiding aan?
Slachtoffers Eerst! twijfelt hier sterk aan. Implementatiekracht is niet spreekwoordelijk voor de overheid.
De memorie van toelichting bevat geen verwijzingen naar reeds uitgevoerde, onafhankelijke uitvoerbaarheidsonderzoeken voor de voorgestelde wetswijzigingen.
Er wordt wel verwezen naar een regeldrukonderzoek van Sira Consulting, maar dat richt zich vooral op administratieve lasten en niet op de praktische uitvoerbaarheid in de zorgpraktijk.
Voor duale regulering en zelfstandige bekostiging van zorgondersteuningsactiviteiten wordt expliciet gesteld dat de NZa en de minister vooraf een uitvoerbaarheidstoets moeten uitvoeren voordat tot invoering wordt overgegaan.
Dit betekent dat de daadwerkelijke uitvoerbaarheid pas in een later stadium wordt getoetst, niet voorafgaand aan het wetsvoorstel zelf.
Dat is riskant.
Als nu al niet duidelijk is of de wet gehandhaafd kan/zal worden zouden we getuige kunnen zijn van de geboorte van een nieuwe papieren tijger.
Slachtoffers Eerst! maakt zich daarover ernstig zorgen.
Wat Slachtoffers Eerst! er van vindt
1. Zorgfraude is een groot probleem
Zorgfraude komt steeds vaker voor en raakt soms zelfs aan zware criminaliteit. Kwetsbare mensen krijgen hierdoor minder zorg, verkeerde zorg of helemaal geen zorg. Ook zorgmedewerkers komen in onveilige situaties terecht. Het vertrouwen in de zorg daalt en er gaan miljoenen euro’s verloren.
Iedereen wil dat dit stopt. Daarom is het goed dat de minister nieuwe regels maakt.
2. De Stopregeling is een belangrijke stap
Fraudeurs kunnen nu nog makkelijk stoppen met hun zorgbedrijf om controles te ontwijken. Daarna beginnen ze simpel weer een nieuw bedrijf.
Turboliquidatie: zo ontspringen zorgfraudeurs de dans
De nieuwe Stopregeling maakt dit moeilijker. Ook als een zorgbedrijf stopt, moet de eigenaar de jaarcijfers blijven inleveren.
Toezichthouders kunnen dan alsnog controleren en straffen. Dit is een goede en noodzakelijke maatregel.
3. Maar… de uitvoerbaarheid is onzeker
Het wetsvoorstel geeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) veel extra taken en bevoegdheden. Denk aan:
- controleren van combi‑instellingen
- optreden tegen spookzorg
- verzegelen van ruimtes
- boetes en dwangsommen opleggen
Dit klinkt stevig, maar er is geen bewijs dat de NZa dit allemaal aankan. Er is geen onafhankelijke uitvoerbaarheidstoets gedaan. Er is geen duidelijk plan over personeel, tijd, systemen of handhaving.
Zoals wij eerder schreven: “Als nu al niet duidelijk is of de wet gehandhaafd kan worden, zouden we getuige kunnen zijn van de geboorte van een nieuwe papieren tijger.”
Dat risico is groot.
4. Extra taken voor zorgverzekeraars zijn wél haalbaar
Zorgverzekeraars moeten verzekerden duidelijkere overzichten sturen van zorgkosten en eigen risico. Dit helpt om fouten en fraude sneller te ontdekken.
De meeste verzekeraars hebben hier al systemen voor. Wel moeten zij rekening houden met:
- meer vragen van klanten
- duidelijke communicatie zonder privacy te schenden
Deze punten zijn uitvoerbaar en logisch.
5. Wat moet er beter?
Uitvoerbaarheidstoetsen komen te laat: De overheid geeft aan dat er nog uitvoerbaarheidstoetsen en wetgevingstoetsen zullen worden gedaan.
Dat is goed, maar deze toetsen zijn pas ná de internetconsultatie gepland. Daardoor reageren burgers en organisaties nu op een wetsvoorstel waarvan nog niet duidelijk is of het in de praktijk wel uitvoerbaar is.
Dit is een risico. Als later blijkt dat de nieuwe taken voor de NZa, zorgverzekeraars of gemeenten niet haalbaar zijn, dan heeft de consultatie zijn doel maar deels bereikt.
Slachtoffers Eerst! vindt dat de uitvoerbaarheid eerst moet worden onderzocht, zodat de consultatie gebaseerd is op een volledig en realistisch beeld.
Slachtoffers Eerst! vraagt de minister om het wetsvoorstel nu te versterken met:
- Een onafhankelijke uitvoerbaarheidstoets vóór invoering van de wet.
- Een openbaar implementatieplan met personeel, budget en tijdlijn.
- Betere samenwerking tussen NZa, Arbeidsinspectie en politie bij zware fraude.
- Een blokkade voor herstartende fraudeurs, zodat zij niet steeds opnieuw kunnen beginnen.
- Sterkere datakoppelingen tussen NZa, CIBG, KvK en zorgverzekeraars om spookzorg sneller te vinden.
- Jaarlijkse monitoring van de Stopregeling.
6. Onze conclusies
De nieuwe wet bevat goede ideeën, maar zonder duidelijke uitvoerbaarheid blijft het risico bestaan dat fraudeurs gewoon doorgaan.
Slachtoffers Eerst! vraagt de minister om nu al te bewijzen dat de regels echt kunnen en zullen worden gehandhaafd.
Pas dan helpt deze wet de mensen die afhankelijk zijn van goede en veilige zorg.
Ook reageren?
Ga naar de internetconsultatie en vertel onze regering wat jij belangrijk vindt!
Geef een reactie